V&G plan ontwerpfase voorbeeld dat in de praktijk werkt
Een V&G-plan voor de ontwerpfase is, simpel gezegd, de blauwdruk voor veiligheid die je opstelt lang voordat de eerste schop de grond in gaat. Het is een wettelijk verplicht document waarin je alle mogelijke risico's op het gebied van Veiligheid en Gezondheid (V&G) in kaart brengt. Maar het belangrijkste is dat je direct de beheersmaatregelen vastlegt die voortvloeien uit de keuzes die in het ontwerp worden gemaakt. Dit plan is cruciaal om problemen bij de bron aan te pakken, in plaats van achteraf dure brandjes te moeten blussen.
Wat een V&G-plan in de ontwerpfase écht betekent voor je project
Een V&G-plan voor de ontwerpfase is véél meer dan een vinkje op een checklist; het is je eerste en misschien wel belangrijkste verdedigingslinie tegen faalkosten, vertragingen en gevaarlijke situaties op de bouwplaats. Dit document, dat zijn basis vindt in de Arbowet, dwingt alle betrokken partijen om proactief na te denken over veiligheid en gezondheid gedurende de hele levenscyclus van een bouwwerk.
Voor renovatiebedrijven en aannemers, met name bedrijven die veel kleinere werken uitvoeren zoals mutaties in de woningbouw, betekent een slim opgezet V&G-plan een soepeler bouwproces. Het is een onmisbare basis voor Wkb-compliance. Door risico's al in de schetsfase te signaleren, voorkom je dure aanpassingen en eindeloze discussies als de uitvoering al is gestart.
Van abstract risico naar concrete actie
Stel, je bent bezig met de renovatie van een oud kantoorpand. In het schetsontwerp zie je al dat er waarschijnlijk asbest aanwezig is en dat er op grote hoogte aan de gevel gewerkt moet worden. In plaats van dit voor je uit te schuiven, leg je in het V&G-plan direct vast dat hier nader onderzoek en specifieke maatregelen voor nodig zijn.
Dit ene, vroege besluit heeft direct gevolgen:
- De architect houdt nu rekening met de bereikbaarheid van de gevel voor toekomstig onderhoud.
- De constructeur denkt na over veilige ankerpunten voor steigers of valbeveiliging.
- De calculator kan de kosten voor asbestsanering meteen meenemen in de begroting.
De onderstaande afbeelding laat de kern van dit proces zien: van het spotten van risico's en het vastleggen van maatregelen tot de uiteindelijke rapportage en opvolging.
De flow toont perfect aan dat een V&G-plan een dynamisch proces is. Het begint met een scherpe analyse en eindigt met concrete, gedocumenteerde acties die iedereen begrijpt.
Een V&G-plan in de ontwerpfase is geen statisch document. Het groeit mee met het ontwerp – van globaal in de schetsfase tot messcherp in het definitieve ontwerp. Het legt de fundering voor een veilige uitvoering.
Je kunt de waarde van zo'n plan vergelijken met hoe een architect nooit een huis bouwt zonder eerst een gedetailleerde blauwdruk op te stellen. Zonder dit fundament weet je één ding zeker: er gaan problemen ontstaan.
Goede documentatie is hierbij de sleutel. Het secuur vastleggen van inspecties en bevindingen met foto’s en notities is essentieel. Met de juiste software kun je deze opnames direct omzetten in gestructureerde rapporten die je V&G-plan onderbouwen. Het automatiseren van inspectierapporten versterkt niet alleen je bewijslast richting de Wkb, maar stroomlijnt ook de communicatie tussen alle betrokkenen, van opdrachtgever tot onderaannemer.
De verplichte onderdelen van een waterdicht V&G-plan
Een V&G-plan dat juridisch standhoudt, is geen vrijblijvend documentje. Het moet precies voldoen aan de eisen uit het Arbobesluit. Laten we de onderdelen doorlopen die absoluut niet mogen ontbreken, want zonder deze elementen is je plan incompleet en verlies je direct de grip op de projectrisico's.
Het begint allemaal met de basis: de administratieve gegevens. Dit voelt misschien als een formaliteit, maar geloof me, onduidelijkheid hier is een recept voor problemen later.
Zorg dat de volgende zaken glashelder zijn vastgelegd:
- Algemene projectinformatie: De projectnaam, de locatie en een globale planning. Simpel, maar essentieel.
- Overzicht van betrokken partijen: Wie is de opdrachtgever, wie de architect, de constructeur en alle adviseurs? Breng het hele speelveld in kaart.
- Duidelijke rolverdeling: Wijs de coördinator voor de ontwerpfase aan en omschrijf zijn of haar taken en verantwoordelijkheden. Geen twijfel over mogelijk laten.
Deze administratieve fundering zorgt ervoor dat iedereen vanaf dag één precies weet wie waarvoor aan de lat staat.
De kern: de risico-inventarisatie en -evaluatie
Het hart van elk V&G-plan, en waar het écht om draait, is de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Dit is het onderdeel dat het verschil maakt tussen een papieren tijger en een instrument dat daadwerkelijk de veiligheid op de bouwplaats verhoogt. In de ontwerpfase kijk je specifiek naar risico’s die voortkomen uit de keuzes die op de tekentafel worden gemaakt.
Praktijkvoorbeelden van dit soort risico’s? Denk aan:
- Materiaalkeuze: Schrijf je zware prefab-elementen voor? Dan creëer je compleet andere hijsrisico’s dan bij traditioneel metselwerk.
- Toekomstig onderhoud: Hoe gaat men straks die glazen gevel op 30 meter hoogte veilig bewassen? Als je daar nu niet over nadenkt, bouw je een probleem voor de toekomst. Misschien zijn er permanente voorzieningen nodig.
- Afstemming disciplines: Kan de installateur zijn leidingen wel veilig monteren zonder in de knoop te komen met de hoofdconstructie? Een klassieker.
Voor elk risico dat je identificeert, formuleer je concrete beheersmaatregelen. Dit doe je altijd volgens de arbeidshygiënische strategie: kijk eerst of je het risico bij de bron kunt wegnemen. Lukt dat niet? Dan volgen collectieve maatregelen, daarna individuele maatregelen en pas als allerlaatste redmiddel grijp je naar persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s).
Een grondige inspectie van de bestaande situatie is het fundament van een goede RI&E. Details die je hier vastlegt met foto’s en notities, voorkomen gevaarlijke verrassingen en eindeloze discussies achteraf.
Van plan naar dossier
Een ander cruciaal onderdeel dat verrassend vaak over het hoofd wordt gezien, is het opzetten van het V&G-dossier. Dit is geen map die je achteraf vult, maar een levend document dat al in de ontwerpfase start. Het bevat alle relevante informatie over het bouwwerk die nodig is voor veilig toekomstig onderhoud, renovatie of sloop.
Denk hierbij aan constructietekeningen, informatie over de gebruikte (en soms gevaarlijke) materialen en de exacte locatie van verborgen leidingen en kabels. Dit dossier draag je aan het einde van het project over aan de eigenaar van het gebouw.
Het secuur opstellen van deze onderdelen is geen bureaucratische oefening. Het is de enige manier om grip te houden op de veiligheid en te voldoen aan je wettelijke plichten. Het digitaliseren van dit proces, bijvoorbeeld door slimme tools die visuele opnames direct omzetten in rapportages, helpt hier enorm. Daarmee borg je dat inspectiedata direct wordt omgezet in een gestructureerd en compleet V&G-plan, waarmee je de basis legt voor een veilig en succesvol project.
Een V&G-risicoanalyse in de praktijk
Theorie is één ding, maar hoe werkt zo’n V&G-plan nou écht in de dynamiek van een project? Laten we het tastbaar maken met een herkenbaar V&G-plan ontwerpfase voorbeeld: de renovatie van een appartementencomplex uit de jaren ‘70. Zo’n project zit altijd vol met verborgen risico’s die je gefaseerd moet blootleggen en beheersen.
Het V&G-plan is geen statisch document; het groeit mee met het project. Het begint als een globaal overzicht en transformeert gaandeweg naar een gedetailleerde routekaart voor veilig werken.
Van schetsontwerp naar concrete risico’s
In de Schetsontwerp (SO) fase is alles nog conceptueel. De focus ligt op de grote lijnen, de hoofdstructuur. Voor ons appartementencomplex identificeren we in deze vroege fase al een paar voor de hand liggende, maar cruciale risico’s:
- Aanwezigheid gevaarlijke stoffen: Het bouwjaar schreeuwt het bijna uit: er is een reële kans op asbest en misschien zelfs loden leidingen. Dit noteren we als een globaal risico dat nader onderzoek vereist.
- Werken op hoogte: De gevels en het dak moeten worden aangepakt. Dat betekent automatisch dat we maatregelen moeten treffen tegen valgevaar. Simpel, maar essentieel.
- Constructieve integriteit: Hoe staat de bestaande constructie er eigenlijk voor? Onverwachte zwaktes kunnen een gigantisch gevaar vormen tijdens de uitvoering.
Deze eerste inventarisatie is nog niet tot in detail uitgewerkt, maar ze stuurt wél de volgende stappen. Het dwingt de architect en adviseurs om vanaf het allereerste begin na te denken over uitvoerbaarheid en veiligheid.
Verdieping in het voorlopig ontwerp
Naarmate het project richting het Voorlopig Ontwerp (VO) beweegt, worden de abstracte risico's uit de SO-fase een stuk concreter. De eerste onderzoeken zijn uitgevoerd, er is meer duidelijkheid. Het V&G-plan wordt nu echt aangescherpt.
Voor ons complex betekent dit:
- De asbestinventarisatie heeft de locaties bevestigd. Nu kunnen we de procedure voor een veilige sanering gaan omschrijven, inclusief de eisen aan het gespecialiseerde bedrijf dat dit moet uitvoeren.
- De noodzaak voor steigerwerk is een feit. In het V&G-plan specificeren we nu de minimale eisen, zoals de verankering en de benodigde breedte van de werkvloeren.
- De constructeur heeft de staat van het betonwerk beoordeeld en jawel, er is betonrot geconstateerd. Dit betekent dat we specifieke werkmethoden voor reparatie moeten vastleggen.
Een V&G-plan is een levend document. De kunst is om de risico’s in elke fase scherper in beeld te krijgen. Zo voorkom je verrassingen in de uitvoering die niet alleen tijd en geld kosten, maar vooral de veiligheid in gevaar brengen.
Detailuitwerking in het definitief ontwerp
In het Definitief Ontwerp (DO) is het tijd voor de puntjes op de i. Alles wordt tot in detail uitgewerkt. De beheersmaatregelen zijn nu niet langer algemeen, maar projectspecifiek en direct bruikbaar voor de werkvoorbereiding.
De maatregelen worden nu heel specifiek:
- Asbestsanering: De exacte werkinstructies, de benodigde PBM’s (persoonlijke beschermingsmiddelen) en de afzettingen worden tot in detail beschreven. Geen ruimte voor twijfel.
- Steigerplan: Er ligt een definitief steigerplan, compleet met berekeningen. De instructies voor montage, gebruik en inspectie zijn opgenomen.
- Betonreparatie: De methode voor het uithakken en repareren is vastgelegd, inclusief maatregelen tegen de blootstelling aan kwartsstof en trillingen voor de medewerkers.
Deze gefaseerde aanpak laat perfect zien hoe vroege beslissingen de veiligheid en uitvoerbaarheid later in het traject bepalen. Door slimme calculatie bouwsoftware te gebruiken die visuele inspecties koppelt aan risico’s en maatregelen, veranker je dit proces feilloos in je werkvoorbereiding en budgettering. Het is cruciaal dat renovatiebedrijven dit proces goed borgen, zeker nu de orderportefeuilles goed gevuld blijven. Neem bijvoorbeeld de utiliteitsbouw, waar de orderportefeuille gemiddeld 11,1 maanden bedraagt, ondanks een lichte productiedaling. Meer over deze economische vooruitzichten in de bouw lees je op technieknederland.nl.
Wie is waarvoor verantwoordelijk in de ontwerpfase
Een effectief V&G-beleid valt of staat met duidelijke verantwoordelijkheden. Zonder heldere afspraken wordt de coördinatie een rommeltje en glippen risico’s er ongemerkt tussendoor. Juist in de ontwerpfase leggen we de fundering voor een veilig project. En dat begint met weten wie welke pet op heeft.
Volgens de Arbowet ligt de eindverantwoordelijkheid altijd bij de opdrachtgever. Hij is de initiatiefnemer van het bouwproject en moet dus als eerste zorgen voor een veilige en gezonde omgeving. Eén van zijn belangrijkste plichten is het aanstellen van een coördinator voor de ontwerpfase. Deze persoon is de spil in het web en zorgt ervoor dat veiligheid vanaf de allereerste schets een vast onderdeel van het ontwerp wordt.
De rol van de V&G-coördinator
De V&G-coördinator ontwerpfase is eigenlijk de regisseur van het veiligheidsbeleid. Zijn of haar takenpakket is heel concreet en cruciaal voor het slagen van het project.
De belangrijkste taken zijn:
- Het V&G-plan opstellen: Dit is de kerntaak. De coördinator verzamelt input van alle ontwerpende partijen – denk aan de architect en constructeur – om een compleet en projectspecifiek plan te maken.
- De afstemming bewaken: Hij zorgt ervoor dat de architect, constructeur en installatieadviseur niet langs elkaar heen werken, maar hun ontwerpen continu toetsen aan V&G-aspecten.
- De opdrachtgever adviseren: De coördinator denkt proactief mee en geeft advies over de te nemen maatregelen en de haalbaarheid van bepaalde ontwerpkeuzes.
- Het V&G-dossier aanleggen: Vanaf de start wordt alle relevante informatie verzameld die later nodig is voor veilig onderhoud, een verbouwing of sloopwerkzaamheden.
Stel je voor: een architect ontwerpt een complexe glazen gevel. De coördinator ziet meteen dat de montage hiervan flinke risico's met zich meebrengt en dat toekomstig onderhoud, zoals het lappen van de ramen, praktisch onmogelijk is. Hij brengt alle partijen bij elkaar om tot een alternatief te komen dat niet alleen mooi, maar ook veilig en praktisch is.
Jouw input als aannemer is onmisbaar
We zien het steeds vaker: de aannemer of het gespecialiseerde renovatiebedrijf schuift al vroeg in het ontwerpproces aan tafel. En dat is een slimme zet, want jouw praktische kennis van de bouwplaats is goud waard. Jij doorziet direct of een ontwerpkeuze in de uitvoering voor problemen gaat zorgen.
Jouw input is dus cruciaal. Een ontwerp kan op papier fantastisch lijken, maar in de praktijk onuitvoerbaar of ronduit onveilig zijn. Door jouw ervaring te delen, help je risico's te spotten die anders pas in de uitvoeringsfase aan het licht zouden komen – met alle vertraging en kosten van dien. Deze rolverdeling en communicatie goed vastleggen is een kernonderdeel, vergelijkbaar met het opzetten van een gedegen projectplan. Lees in ons artikel meer over het schrijven van een projectplan en hoe dit structuur geeft.
De druk om efficiënt te ontwerpen is hoog, zeker nu de werkvoorraad bij architecten is gedaald. Werken volgens een eenduidige structuur, zoals die van Bouwend Nederland, zorgt ervoor dat alle partijen dezelfde taal spreken. Dit voorkomt kostbare misverstanden, wat extra belangrijk is nu bouwkosten stijgen en de vergunningverlening daalt. Je leest meer over deze branche-brede structuur op Bouwendnederland.nl. Het gebruik van slimme software helpt om deze communicatie en de bijbehorende actiepunten feilloos vast te leggen en te delen met het hele team.
Hoe je V&G-plan je helpt Wkb-proof te werken
Met de komst van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is de lat voor aannemers flink hoger gelegd. Je aansprakelijkheid is aangescherpt en kwaliteit is geen loze kreet meer, maar een keiharde eis. Veiligheid is daarin geen bijzaak, maar een cruciaal onderdeel van die kwaliteit. Een ijzersterk V&G-plan in de ontwerpfase is daarom je beste fundament voor een Wkb-proof project.
De link tussen een V&G-plan en de Wkb is directer dan je misschien denkt. Een risico dat je in het ontwerp over het hoofd ziet, kan in de uitvoering namelijk zomaar uitgroeien tot een bouwfout of een gevaarlijke situatie. En zo’n afwijking moet je verplicht melden in het consumentendossier, wat je positie bij discussies achteraf flink verzwakt.
De kwaliteitsborger kijkt mee
Vergis je niet: de kwaliteitsborger zal je V&G-plan nauwkeurig onder de loep nemen. Dit document is een belangrijk onderdeel van de algehele risicobeoordeling. Hij of zij wil zien dat je proactief hebt nagedacht over veiligheid en dat dit verankerd is in je ontwerpkeuzes. Het plan is je bewijs dat je de risico’s niet alleen kent, maar ook beheerst.
Stel je voor: bij een woningrenovatie is in de ontwerpfase geen rekening gehouden met de veilige montage van zonnepanelen op een steil dak. Dit leidt in de uitvoering gegarandeerd tot discussies en improvisaties. Het kan zelfs een afkeur van de kwaliteitsborger opleveren omdat de gekozen methode niet voldoet. Dit soort gedoe had je met een goed v&g plan ontwerpfase voorbeeld simpelweg kunnen voorkomen.
Zie je V&G-plan als de ruggengraat van je bewijslast voor de Wkb. Het laat zien dat je risico’s structureel hebt geïdentificeerd, geëvalueerd en beheerst. Dit is geen bureaucratie, maar essentieel voor het beperken van je aansprakelijkheid.
Duurzaamheid en veiligheid hand in hand
Een ander aspect dat steeds meer aandacht krijgt binnen de Wkb en veiligheid, is duurzaamheid. Denk hierbij aan circulariteit en de losmaakbaarheid van bouwmaterialen. Hoe zorg je ervoor dat materialen in de toekomst veilig gedemonteerd en hergebruikt kunnen worden?
Voor grondgebonden woningen is de streefwaarde voor losmaakbaarheid bijvoorbeeld ≥55%. Het is dan ook zorgwekkend dat de gemiddelde losmaakbaarheid bij gestapelde woningen recent daalde van 56% naar 50%. Door al in het ontwerp na te denken over dit soort aspecten, minimaliseer je risico's én afval, wat perfect aansluit bij de geest van de Wkb.
Cruciaal hierbij is het digitaal vastleggen van inspecties en rapportages. Door met foto's en notities te documenteren dat je de geïdentificeerde risico's (zowel de traditionele als de nieuwe, zoals duurzaamheid) adequaat hebt aangepakt, bouw je een ijzersterk dossier op. Dit dossier is je sleutel tot een positief eindverslag van de kwaliteitsborger.
Veelgestelde vragen over het V&G plan
Het V&G-plan roept in de praktijk vaak vragen op. Zeker voor aannemers en werkvoorbereiders die dagelijks met de uitvoering bezig zijn, kunnen de details soms overweldigend lijken. Hieronder geven we antwoord op de meest prangende vragen, met korte, praktische antwoorden die je direct in je werk kunt toepassen.
Is een V&G-plan voor de ontwerpfase ook verplicht bij een kleine renovatie?
Ja, in veel gevallen wel. De verplichting hangt niet zozeer af van de omvang in vierkante meters, maar van de risico's en de duur van het project. Zodra er sprake is van bijzondere risico's – denk aan valgevaar of de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen – of als een project langer duurt dan 500 mandagen, is een V&G-plan wettelijk verplicht.
In de praktijk betekent dit dat vrijwel elke professionele bouw- of renovatieklus baat heeft bij een V&G-plan. Het is je beste instrument om vooraf de veiligheid te borgen.
Wat is het verschil met het V&G-plan voor de uitvoeringsfase?
Het V&G-plan voor de ontwerpfase en dat voor de uitvoeringsfase zijn twee verschillende documenten met een compleet ander doel. Ze bouwen wel op elkaar voort.
- V&G-plan ontwerpfase: Dit plan focust op risico’s die voortkomen uit ontwerpkeuzes. Het gaat om de veiligheid op de lange termijn, zoals de bereikbaarheid voor onderhoud en de keuze voor veilige materialen en constructiemethoden.
- V&G-plan uitvoeringsfase: Dit is veel concreter en richt zich op de dagelijkse praktijk op de bouwplaats. Het beschrijft specifieke risico's tijdens de bouw en de maatregelen die de aannemer treft, zoals de opstelling van steigers, de logistiek en de afstemming tussen verschillende onderaannemers.
Je kunt het zo zien: het plan uit de ontwerpfase is de blauwdruk; het uitvoeringsplan is de gedetailleerde handleiding voor op de bouwplaats.
Hoe gedetailleerd moet de risicoanalyse zijn in het schetsontwerp?
In de vroege fase van het Schetsontwerp (SO) hoef je de risicoanalyse nog niet tot op de schroef uit te werken. De analyse is dan nog globaal en heeft als doel om de voornaamste risicocategorieën in kaart te brengen.
Denk hierbij aan het signaleren van hoofdzaken zoals:
- Werken op hoogte.
- Mogelijke aanwezigheid van gevaarlijke stoffen, zoals asbest.
- Risico's door de nabijheid van verkeer of omwonenden.
De gedetailleerde invulling van specifieke beheersmaatregelen volgt in de latere fasen, zoals het Voorlopig Ontwerp (VO) en het Definitief Ontwerp (DO).
Een template kan een prima startpunt zijn, maar het is nooit een eindproduct. Een V&G-plan is pas waardevol en rechtsgeldig als het volledig is toegespitst op de unieke risico's van jouw specifieke project.
Kan ik een standaard template gebruiken voor mijn V&G-plan?
Een standaard template of een v&g plan ontwerpfase voorbeeld is een prima startpunt. Het helpt je om de structuur goed op te zetten en zorgt ervoor dat je geen verplichte onderdelen over het hoofd ziet. Maar daar houdt het ook op. Een V&G-plan moet altijd projectspecifiek zijn.
Elk project heeft unieke risico's, afhankelijk van de locatie, de materialen en de werkmethoden. Het simpelweg invullen van een template zonder een grondige, op maat gemaakte risicoanalyse is onvoldoende en houdt juridisch geen stand. Wil je zien hoe je dit in de praktijk aanpakt? Bekijk dan ons uitgebreide artikel over het V&G plan voorbeeld.
Klaar om je V&G-processen en andere inspecties te stroomlijnen? Met BuilderFlow zet je foto's en notities direct om in professionele, Wkb-proof rapportages. Ontdek hoe je uren administratie bespaart en fouten voorkomt. Bezoek onze productpagina en vraag vandaag nog een demo aan.